Khám phá luật cờ vua và cách trở thành cao thủ cờ vua

Đã từng có rất nhiều nghiên cứu khẳng định được lợi ích của việc chơi cờ vua đối với sự phát triển tư duy, đối với sự sáng tạo trong bán cầu não do vậy ngày càng nhiều người yêu thích cờ vua. Để trở thành một kiện tướng giỏi bạn cần phải am hiểu luật cờ vua và những kỹ năng cần thiết.

1, Tìm hiểu về cờ vua

Cờ vua được biết đến từ khoảng thế kỷ thứ 16, nó có tên gọi tiếng Anh là “Chess” hiện nay được gọi phổ biến với tên “cờ quốc tế”. Cờ vua chính là một thể thao giải trí về tư duy, về trí tuệ được chơi giữa 2 người với nhau. Nhiều người tin rằng, cờ vua được biết đến có nguồn gốc từ Ấn Độ vào khoảng thế kỷ VI. Tuy vậy, còn có nguồn tin cho rằng cờ vua có ngọn nguồn từ Trung Quốc. Đến này không hề có bất kỳ thông tin nào khẳng định được nguồn gốc chính xác của nó.

Cờ vua đang được chơi phổ biến ở tất cả mọi đối tượng khác nhau không hề phân biệt tuổi tác và giới tính. Luật cờ vua xuất hiện song song với sự hình thành của môn cờ vua. Hiện nay cờ vua được tính là một môn thể thao quốc tế chính thức đã được công nhận bởi ủy ban Olympic quốc tế.

Theo sự phát triển của môn cờ vua, những nhà phát triển không ngừng nghiên cứu để đưa ra những chiến thuật cũng như lối chơi đa dạng trên con đường chinh phục trí tuệ với môn cờ quốc tế. Bạn biết không, bộ môn giải trí này không phải là trò chơi thắng thua do may rủi, nó hoàn toàn dựa vào chiến lược, chiến thuật, tư duy. Là trò chơi chỉ có 32 quân cờ với 64 nước di chuyển nhưng nó lại quá phức tạp. Đến thời điểm này vẫn chưa một ai có thể đong đếm được những phương án thuần phục cờ của bộ môn này.

Không thể phủ nhận được sự trừu tượng trong lối chơi cờ vua, từ lâu người tã coi đây không chỉ là trò giải trí mà còn là một nét nghệ thuật mang đậm tính chất thể thao cũng như khoa học.

2, Luật chơi cờ vua cơ bản

Trước khi một ván cờ được khai cuộc, mỗi mộ đội quân sẽ được chia đều cho người chơi. Quân đen 16, quân trắng 16, ai cầm quân nào là do cách bạn tự thỏa thuận với nhau. Luật chơi bằng với nguyên tắc chơi cờ vua, do vậy bạn cần phải hiểu rõ được những yếu tố sau:

– Mọi quân cờ phải được xếp đúng thức tự đã quy định, chúng tôi đã nhắc trong bài trước rất chi tiết.

– Mục tiêu chính của cả 2 đội là tìm mọi cách để tiêu diệt quân Vua (king), khi quân vua bị tiêu diệt hoặc bị hết nước đi thì bạn sẽ hoàn toàn bị thua cuộc.

– Trong quân cờ, bên nào sở hữu quân trắng sẽ là người được đi đầu tiên vì có kích thước nhỏ hơn nên được ưu tiên.

a) Luật quy định với quân xe

Quân xe được ký hiệu là R trong từ Rook, là quân cờ được di chuyển trên đường thẳng theo hàng ngang hoặc hàng dọc trống, nghĩa là không được vượt qua quân cản đường của cả quân ta và quân đối phương. Khi quân xe thực hiện “ăn quân” đối phương thì sẽ được chiếm luôn vị trí vừa ăn.

Đối với quân xe trong hướng di chuyển có thể tiến lùi tự do, chỉ cần không bị chặn và không đi chéo. Có một trường hợp đặc biệt về cách di chuyển đó là nhập thành. Khi người chơi quyết định nhập thành, quân xe có thể nhảy qua trên quân Vua và đứng sát đó.

Theo bảng giá trị tính điểm, quân xe được tính giá trị bằng 5 điểm. Chức năng của quân xe rất mạnh vào đầu ván cờ nên bạn cần phải biết tận dụng ưu điểm của nó.

b) Luật quy định của quân tượng (quân tịnh)

Quân tịnh có ký hiệu chuẩn quốc tế là B vì được viết tắt từ Bishop. Quân tượng là quân cờ có thể được di chuyển theo đường chéo không bị giới hạn số ô di chuyển. Tương tự như quân xe, đi tịnh cũng có thể tiến lùi thoải mái, trường hợp ăn quân là sẽ được chiếm ô vừa ăn. Tuyệt đối khi ăn quân bạn không được vượt qua ô vừa ăn vì nó sẽ được tính là phạm luật.

Ngược lại với quân Xe, quân tịnh không được phép di chuyển ngang, cũng không được phép ăn quân ngang. Càng về tàn cuộc quân Tịnh càng mạnh, cho nên bạn cần phải hình thành chiến thuật bảo vệ quân tịnh càng lâu càng tốt.

c) Luật quy định trong quân hậu

Quân hậu được ký hiệu là Q, từ viết tắt từ Queen. Là sự tổng hợp hoàn hảo giữa hướng di chuyển của quân tịnh và quân xe chính vì vậy đây được đánh giá là quân cờ quyền lực nhất trên bàn cờ. Cách ăn quân của quân Hậu tương tự như nguyên lý của quân xe và quân tịnh.

Quân Hậu luôn thể hiện được sức mạnh của mình từ lúc khai cuộc đến lúc tàn cuộc. Giá trị của quân hậu được tính bằng 9 điểm, cao nhất trong số những quân cờ trên bàn cờ.

d) Luật quy định trong quân Mã

Quân mã được ký hiệu bằng chữ N – từ viết tắt từ Knight. Là quân cờ di chuyển đến ô trống bất kỳ trong bàn cờ theo hình chữ L theo quy luật 2X3 hoặc 3X2 (bao gồm chữ L ngang) không bị cản bởi bất kỳ quân cờ nào trên bàn cờ.

Quân mã có giá trị tương đương quân tịnh và được tính bằng 3 điểm. Quân Mã không dùng để tính tấn công, chủ yếu sử dụng để vây cờ, đặt bẫy và phá hướng phòng thủ của đối phương.

e) Luật quy định trong quân tốt

Quân tốt không có bất kỳ ký hiệu nào, nó là quân có giá trị thấp ở trong đầu trận cờ. Càng về tàn cuộc, quân tốt càng thể hiện được sức mạnh của mình. Vì yếu tố này mà những kiện tướng giỏi họ đều không hi sinh tốt tốt một cách bừa bãi.

Quân tốt là quân chỉ được phép tiến không được phép lùi. Trong lần di chuyển đầu tiên được phép đi 2 ô hoặc 1 ô tùy vào lựa chọn của bạn. Sau nước cờ đầu tiên bạn chỉ được phép đi tốt trong 1 nước cờ. Quân tốt được ăn quân chéo nhưng lại không được ăn quân thẳng hàng. Khi ăn quân chéo quân tốt của bạn sẽ thay thế con vừa bị ăn và tiếp tục tiến lên tại vị trí đó.

Trong trường hợp có quân tốt của đội nào tiến hàng cuối cùng của đối phương thì sẽ được phong chức cho quân tốt. Những quân có thể được phong chức đó là quân hậu, quân tịnh, quân mã, quân xe. Tùy thuộc vào ý muốn của đối phương. Chỉ được phong những quân đã bị “ăn” và đang bị đá khỏi bàn cờ.

Một trường hợp liên quan đến quân tốt khá phổ biến đó là “en passant” – bắt tốt qua đường. Trường hợp này xảy ra khi quân bạn đi tốt 2 ô liền ở nước cờ đầu tiên và vị trí ngang với quân tốt của đối phương hoặc vượt lên đối phương thì lúc đó quân tốt của bạn sẽ bị bắt.

f) Luật quy định trong quân vua

Quân Vua có ký hiệu là K – từ viết tắt của King. Đây là quân cờ không phải mạnh nhất, nhưng lại là quân cờ quan trọng nhất. Càng để mất quân vua sớm thì bạn càng bị thua cuộc sớm. Hướng di chuyển của quân Vua là đi mỗi nước 1 ô, có thể đi chéo hoặc đi ngang, dọc. Bao gồm cả tiến – lùi tùy thích. Quân Vua cũng có thể ăn quân và thay thế vị trí của quân đó ngay lập tức khi có thể. Hướng di chuyển của quân vua ngoại lệ là khi trong bước nhật thành.

i) Quy định nhập thành

Nhập thành trong một ván cờ chỉ được thực hiện đúng duy nhất 1 lần. Nhập thành được hiểu là đưa quân Vua về một vị trí an toàn trên bàn cờ bao gồm nhập thành xa (ký hiệu là 0-0-0), nhập thành gần (ký hiệu là 0-0).

Để thực hiện nhập thành bạn không được di chuyển ít nhất là 3 quân tốt “cách hậu” hoặc “cách vua” để đảm bảo an toàn sau nhập thành. Trong khi đó bạn phải dọn quân tượng và quân mã ra khỏi chỗ hiện có của nó.

Lưu ý: 1 lần nhập thành được tính bằng một nước cờ, theo quy định luật cờ vua thì quá trình thực hiện chỉ được tiến hành bằng một tay.

Tất cả những quy định về luật cờ vua đều được quy định theo đúng tiêu chuẩn đưa ra của liên đoàn cờ vua quốc tế – Fédération internationale des échecs (1924).

3, Cách để trở thành cao thủ cờ vua

Cờ vua là một môn không thể đong đếm được chiến lược chiến thuật và độ trừu tượng của nó. Để trở thành một kiện tướng giỏi bạn phải có những nguyên tắc riêng của mình.

Hiểu được những chức năng quả từng quân cờ: Mội một quân cờ trên bàn cờ đều có một giá trị riêng, không có quân nào yếu cả. Quân cờ mạnh là khi bạn biết tận dụng sức mạnh đó.

Ví dụ như quân tốt sẽ không phát huy được sức mạnh trong những bước cờ đầu tiên. Quân tốt chỉ phát huy được sức mạnh khi đã về tàn cuộc. Những người chơi cờ giỏi họ thường hiểu rất rõ điều này.

Khi đã hiểu rõ cách chơi cờ, giá trị của quân cờ bạn không nên tùy tiện đổi quân. Đổi quân là khi bạn tự nắm rõ bản thân mình nhận kèo thắng hoặc  đổi quân hòa về giá trị. Muốn thắng cờ bạn phải tư duy rộng, không được vội vàng, không được đánh cảm tính – dục tốc thì bất đạt.

Thường xuyên luyện tập: Hiện nay có nhiều kênh để bạn luyện tập tăng kỹ năng, ngoài rủ bạn bè chơi ngoài đời, bạn còn có thể tận dụng đăng ký tài khoản trực tuyến để thách đấu trên đó. Chơi với người giỏi hơn bạn sẽ học hỏi được nhiều kinh nghiệm từ họ. Nếu có thể, bạn hãy thường xuyên chơi với những người có nhiều kinh nghiệm hơn

Chủ động “thách đấu” đối thủ: Xác định rõ bản thân mình phù hợp chơi theo hơi hướng phòng ngự hay hướng tấn công rồi áp dụng thuần thục. Thách đấu với những cao thủ cờ vua để bắt bài, chiến thuật của họ chứ không phải nhằm mục đích đánh bại học. Trên hành trình đến với con đường trở thành kiện tướng chuyên nghiệp khó tránh khỏi thất bại, điều đó không có nghĩa là bạn sẽ bỏ cuộc sớm. Thắng – thua đề là những bài học quý giá cho người chơi.

Đọc sách về cờ vua: Hiện nay có nhiều sách chiến thuật, sách giải các thế cờ vua được bày bán. Mua về đọc và hiểu được những cách phá thế cờ sẽ rất có lợi khi áp dụng vào thực tiễn.

Khám phá luật cờ vua nhiều hơi khi xem video dưới đây:

Trên đây là toàn bộ luật cờ vua và cách để bạn trở thành một cao thủ chơi cờ. Có thể bạn đọc chỉ mất vài phút nhưng hành trình đến với mục tiêu đặt ra phải là cả một quá trình luyện tập. Tương tự như nhiều môn thể thao khác, chơi cờ vua cũng cần phải rèn luyện ở mức độ thường xuyên nếu bạn không muốn não bộ của mình rơi vào trạng thái “ngủ” vì hạn chế tư duy, hạn chế tác động.

Cách chơi cờ vua chi tiết cho mọi đối tượng

Cờ tướng, cờ vây, cờ vua đều là những hình thức giải trí sáng tạo trí tuệ có tác dụng tăng cường tính kiên nhẫn, tăng cường trí thông minh. Để chơi cờ vua trên con đường chuyên nghiên đòi hỏi bạn phải biết cách chơi cờ vua cơ bản và rèn luyện kỹ năng mỗi ngày.

Cờ vua là gì?

Cờ vua là tên tiếng việt của Chess, nó là một trò chơi thể thao trí tuệ chỉ dành cho 2 người đối đầu nhau. Cờ vua vẫn được gọi với tên khác là cờ quốc tế đã xuất hiện từ rất lâu về trước, khoảng thế kỷ XVI. Là môn thể thao giải trí phát triển theo thời gian và ngày càng được nhiều người yêu thích bởi những lợi ích đối với sự phát triển tư duy.

Lợi ích của chơi cờ vua

a) Chơi cờ vua phát triển não bộ

Có thể bạn không tin, nhưng các nhà nghiên cứu sự phát triển IQ đã từng nghiên cứu ở hơn 4 nghìn học sinh Venezuela cả nam, cả nữ và cho thấy sự thay đổi rõ rệt về IQ, tất cả họ đều có chỉ số IQ tăng lên rõ rệt chỉ sau đúng 4 tháng chơi cờ. Nhất là sự phát triển trong bán cầu não do quá trình tư duy linh hoạt, cũng như suy nghĩ tính toán nên rèn được thói quen tư duy cực nhanh.

b) Tăng khả năng sáng tạo

Nghiên cứu của những nhà phát triển IQ ở các em học sinh trung học cơ sở kéo dài 4 năm với 2 nhóm khác nhau, 1 nhóm tham gia chơi cờ vua là hoạt động thường nhật, một nhóm khác tham gia các hoạt động ngoại khóa khác. Sau 4 năm kết quả thật ngạc nhiên đó là những bạn chơi cờ vua có chỉ số đo lường sáng tạo hơn hẳn. Những hoạt động của não phải trở nên rõ ràng hơn.

c) Cải thiện cả năng tập trung

Các tín hiệu liên kết giữa những tế bào thần kinh với não bộ, qua đó giúp người chơi rèn kỹ năng tập trung cao độ. Hoạt động tương tác bằng môn cờ vua có tác dụng thử thách những tế bào thần kinh nạp năng lượng.

d) Tăng cường sự tập trung

Để dành chiến thắng trên bàn cờ, người chơi phải thực sự tập trung cao độ. Do thói quen trò chơi nên khi ứng dụng thực tiễn những người đó cũng có khả năng tập trung cực đỉnh trong mọi công việc.

e) Xử lý vấn đề nhanh hơn

Theo nghiên cứu tại New Brunswick vào năm 1992 với 3 nhóm học sinh khác nhau: Nhóm A học toán truyền thống, nhóm B cũng học toán truyền thống, nhưng sau giờ học bổ sung thêm cho chơi cờ vua, nhóm C được đào tạo cờ vua từ đầu tiên nhất. Để kiểm tra sự khác biệt, những nhà nghiên cứu cho thực hiện bài kiểm tra, kết quả là nhóm C đạt điểm cao tách biệt khi so với nhóm A (21,46%) và B (81,2%)

Cách chơi cờ vua từ mọi góc nhìn

a) Bàn cờ và quân cờ

Bàn cờ có hình vuông được chia ra làm 64 ô vuông đen trắng xen kẽ nhau (32 ô trắng, 32 ô đen). Tổng quân cờ là 32 quân, mỗi bên có 16 quân chia ra quân cờ màu đen và quân cờ màu trắng. Các quân cờ bao gồm: quân tốt, tịnh, mã, xe, hậu, vua.

b) Cách xếp cờ

Trong mỗi bộ cờ đều có hướng dẫn xếp cờ cơ bản, hàng dọc và hàng ngang đều được đánh số thứ tự từ 1 – 8 ở hàng dọc, từ a – h (bảng chữ cái tiếng anh) theo hàng ngang.

Quân tốt xếp ở hàng 2/ 7 của mỗi đội, xếp kín từ a – h hết hàng ngang. Các quân khác được xếp theo thứ tự sau:

Ô e luôn xếp quân Vua

Ô d luôn xếp quân Hậu

Ô a và Ô h xếp quân Xe.

Ô b và ô g xếp quân Mã

Ô c và ô f xếp quân tượng

c) Hướng dẫn di chuyển quân cờ

Trước khi học cách chơi cờ, bạn cần phải biết được quy luật di chuyển và hiểu được chức năng của từng quân cờ.

Quân tốt: Được phép di chuyển tiến lên cùng một hàng 1 ô trong một lần di chuyển, có nước cờ đầu tiên được di chuyển tối đa 2 ô. Quân tốt chỉ được phép tiến không được phép lùi nhưng lại được phép ăn chéo.

Quân xe: Được di chuyển xuyên suốt tiến – lùi hàng ngang hoặc hàng dọc nhưng không được vượt quân, nó sẽ bị dừng khi có quân bị chặn. Quân xe không được ăn chéo, không được di chuyển chéo. Khi ăn một quân bất kỳ của quân địch thì sẽ được ngự tại vị trí vừa ăn.

Quân mã: Là quân cờ đi theo hình chữ L đa chiều và không bị cản bởi bất kỳ một quân cờ nào khác.

Quân tịnh: Di chuyển tiến lùi thoải mái trên cùng 1 đường chèo đồng mày, cách ăn cũng tương tự. Không được di chuyển ngang cũng không được phép ăn ngang.

Quân Hậu: Là quân cờ có sức mạnh lớn nhất, là sự tổng hợp sự di chuyển của quân tịnh, quân xe nên nó hoàn toàn tự do “tung hoành” trên bàn cờ.

Quân vua: Là quân cơ đặc biệt quan trọng, nhưng lại có sức mạnh yếu nhất. Nó được di chuyển ngang dọc thoải mái, nhưng mỗi lần chỉ được đi 1 ô. Dù bạn phải hi sinh bao nhiêu quân cờ đi chăng nữa cũng phải đảm bảo cho quân vua sống lâu nhất.

Kỹ năng chơi cờ trở thành cao thủ giỏi

a) Học chơi cờ vua

Từ lợi ích của môn cờ vua, bạn sẽ chẳng muốn bỏ lỡ môn thể thao trí tuệ này. Tuy nhiên, chẳng ai có thể giỏi được nếu như không chịu học cách chơi cờ vua cơ bản, học kỹ thuật, chiến thuật cũng như học luật chơi. Tuy nhiên trong bài viết này chúng tôi chỉ giới thiệu về cách chơi cờ vua cơ bản.

Bạn có thể học cờ vua qua lý thuyết trong sách vở đã có sẵn hoặc nhờ người hướng dẫn chuyên nghiệp. Khi đã sử dụng thuần thục lý thuyết thì hãy bắt đầu thực hành. Nếu bạn không tự luyện tập trên bàn cờ thật, hãy tải APP cờ vua về đấu với hệ thống, từ mức dễ đến mức khó. Khi đã trở nên điêu luyện giờ hãy đấu với người thật bằng cách tham gia những câu lạc bộ, chơi với bạn bè, chơi đấu giải…

b) Hiểu được giá trị của từng quân cờ

Khi hiểu được những giá trị của từng quân cờ trên bàn cờ thì bạn sẽ có nhiều lợi thế hơn trong việc dành chiến thắng. Quân cờ có giá trị nhất là quân Hậu (9 điểm), quân xe (5 điểm), quân tịnh, quân mã (3 điểm), quân tốt (1 điểm). Khi đã hiểu được giá trị của từng quân cờ bạn đừng dại gì đổi quân trong những trường hợp ít điểm hơn. Trong trong trường hợp đặc biệt là hòa điểm như quân tịnh, quân mã đổi quân xe với quân tốt (cùng là 6 điểm), nhưng quân tịnh với quân mã cộng lại vẫn mạnh hơn quân xe với quân tốt, nếu đổi như vậy bạn sẽ  bị bất lợi. Nói vậy không có nghĩa là quân tốt “vô dụng”, chúng sẽ rất mạnh nếu về cuối trận đấu.

Trường hợp đổi quân chỉ khi bạn chắc chắn mình sẽ dành chiến thắng, hoặc chắc chắn mình được lợi hơn.

Đánh cờ không dựa nhiều và giá trị tính điểm bởi khi đang trên bàn cờ sẽ có nhiều thế cờ bạn khiến cho giá trị điểm thấp trở nên mạnh mẽ hơn.

Tất cả những kiện tướng giỏi họ đều nắm được điều này, nên chẳng ai chơi cờ lại lạm dụng quân tốt, cũng không tùy tiện đổi quân. Bạn càng di chuyển nhiều quân cờ thì thế cờ càng phức tạp, càng khó kiểm soát, càng đi nhiều càng để lộ nhiều sơ hở.

c) Hiểu rõ nguyên tắc “tàn cuộc”

Nếu bạn đang có ít quân thì nên trao đổi quân tốt để tình thế trên bàn cờ bị hòa, còn nếu bạn hơn quân thì nên hãy dành quân tốt về tàn cuộc, lúc đó nó sẽ có nhiều giá trị hơn.

Trong trường hợp về cuối trận nếu như bạn không có quân tốt thì phải cố gắng có nhiều hơn họ một quân xe. Trường hợp ngoại lệ về tàn cuộc đó là cả 2 bên đều có quân mã và quân vua hoặc mỗi bên là 1 quân tịnh khác màu về sau cùng thì sẽ được tính là hòa cờ. Trong 2 kiểu hòa cờ này, hòa cờ quân tịnh được đánh giá cao hơn về chiến thuật và lối chơi.

Quân tốt về sau cùng sẽ rất mạnh, bạn đừng bỏ qua quân vua để ngăn chặn sức mạnh đó. Tương tự quân tốt, quân tịnh về cuối cũng phát huy được giá trị của nó, nên trong ván cờ hãy cố gắng để nó sống càng lâu càng tốt.

Quân Hậu có giá trị điểm cao nhất, có sức mạnh từ đầu ván cờ đến lúc tàn cuộc nên sống chết bạn phải bảo vệ nó. Về cuối trận, khi cả 2 bên đang có quân Hậu và quân Vua, quân Hậu của bên nào đi được vào trung tâm trước thì sẽ dành chiến thắng. Hầu hết những trận hòa cờ của các cao thủ cờ vua đều có cùng quân tốt ngự tại 1 bên.

Như vậy, mọi quân cờ đều sở hữu một giá trị riêng cho mình, người chơi cờ giỏi đều tôn trọng mọi giá trị của quân cờ. Một lưu ý nhỏ nữa, các quân tốt càng đi liền nhau sức mạnh càng ghê gớm, càng tiến chậm càng dễ bị “ăn thịt”.

d) Chủ động trao đổi kỹ năng

Để chơi cờ vua giỏi bạn phải luyện tập thật nhiều nhất là chơi với những người giỏi hơn thì mới mong tạo ra được những đột phá. Khi chơi với những cao thủ cờ vua bạn sẽ có cơ hội khám phá kỹ thuật chơi, khám phá lối chơi, tranh thủ học hỏi kinh nghiệm. Để làm được điều đó, trong đầu đừng nghĩ đối thủ của mình là người bạn cần phái đánh bại, hãy coi đó là nguồn “kiến thức cờ vua sống” để khai thác dần. Trong mọi trò chơi phải có thắng thua thì mới có thành tích tốt.

Trong quá trình tìm kiếm đối thủ cũng đừng quên tự nhìn lại bản thân. Hãy xác định rõ mình đang theo lối chơi nào, phòng thủ hay tấn công. Hiện nay lối chơi tấn công đang được yêu thích vì tạo ra được nhiều đột phá, tạo được sự kịch tính, tạo được áp lực cho đối thủ và đặc biệt bạn sẽ luôn đặt mình trong tư thế chủ động.

Khi chơi cờ tuyệt đối không được “dục tốc bất đạt”, tất cả những môn thể thao trí tuệ đều cần sự kiên nhẫn. Hãy suy nghĩ thật kỹ trước mọi nước đi, đừng để quân cờ của mình bị “chết oan” bất cứ lúc nào. Chơi chậm nhưng mà chắc, vừa có thời gian suy nghĩ tấn công đối phương, vừa có thời gian thu xếp hướng phòng thủ.

Xem thêm video hướng dẫn chơi cờ vua dưới đây nhé.

Có nhiều cách chơi cờ vua khác nhau bạn hoàn toàn có thể tham khảo nhiều nguồn để nắm được cơ bản, còn quan trọng nhất vẫn là tập luyện, giao lưu trao đổi kinh nghiệm mỗi ngày.

Hướng dẫn cờ vua – Marin

Male là gì? female là gì?

Female và Male là từ tiếng Anh rất phổ biến, chắc hẳn không ít người thấy từ đó xuất hiện ở trong hầu hết mọi form đăng ký thông tin cá nhân bằng tiếng Anh trên mạng hoặc trên thực tế. Trong những website nước ngoài bạn sẽ luôn thấy “male” ở phần quy định bắt buộc phải đăng ký. Vậy thực chất Male là gì? female là gì?

Male là gì?

Male là từ tiếng Anh, là danh từ chỉ thuộc tính giống (giới tính – sex) của người, động vật. Khi dịch từ tiếng Anh sang tiếng Việt Male có nghĩa là giống đực, là đàn ông, là nam giới…

Male thường đi chung nhiều nhất với từ gender, để tạo thành gender male. Trong đó gender lại được hiểu nghĩa tương đương như Sex có nghĩa là giới tính. Vậy khi ghép gender + male thì có nghĩa gì? Khi được dịch qua ngôn ngữ Việt nó có nghĩa là giới tính nam.

Ví dụ:

– Bongda365 group has many male member – Nhóm bongda365 có rất nhiều bạn nam.

– SEO Group is more male than Content group – Nhóm SEO nhiều con trai hơn nhóm Content.

Trong tiếng Anh, tùy thuộc vào từng ngữ cảnh mà các bạn sẽ dịch ra một nghĩa tương đương. Nhiều khi để văn phong trở nên mềm mại hơn bạn cần phải có sự tư duy ngôn ngữ dịch.

Female là gì?

Female cũng tương tự như từ male, nhưng là để chỉ nghĩa ngược lại. Nếu như male để chỉ giới tính nam, thì male lại dùng chỉ giới tính nữ, đàn bà, phụ nữ, giống cái… đây là một danh từ chỉ thuộc tính giới tính. Nó cũng được ghép với gender để hình thành nghĩa “giới tính nữ” – gender female.

Hiện nay ngôn ngữ đã trở nên linh hoạt hơn, do vậy trong văn phong sử dụng ít khi được sử dụng đầy đủ gender + male/ female trong câu văn, bài luận văn hay dạng bài blog nào đó.

Ví dụ:

– That female dog have 3 puppies – Con chó cái đã đẻ 3 chú cún nhỏ

Tương tự như ở trên, khi dịch phải mềm mại trong ngôn ngữ. Nhất là từ Fmale + Động vật dễ khiến người đọc, người nghe thành văn hóa thô tục. Ví dụ như Từ Female dog được hiểu thành nhiều nghĩa khác nhau, một số người không hiểu “trong sáng” sẽ nghĩ đến một nghĩa khác tương tự từ “Bitches” – “đồ chó cái”, “đồ chó đẻ” là một từ chửi thề được sử dụng rộng rãi trong văn hóa phương tây. Sử dụng trong lúc bực bội, và dành cho những cô gái không được đoan chính, còn ở Việt Nam họ thường dùng bitches  bằng nghĩa tiếng Việt luôn để chỉ những người làm “con giáp thứ 13” – một người 3 xuất hiện trong mối quan hệ chính thức giữa 2 người trong một gia đình đã được pháp luật công nhận.

Male và female được sử dụng ở đâu?

Male và female đều rất phổ biến trong ngôn ngữ, vậy chúng sẽ xuất hiện ở đâu và có vai trò gì? Cả 2 cụm từ này đều thường xuyên xuất hiện ở những bản đăng ký thông tin, những loại giấy tờ tùy thân, giấy tờ xác minh giới tính, bản kê cá nhân… Như đã nói ở trên, male và female đều ít được sử dụng trong dạng bài văn bài luận vì chúng được sử dụng trong dạng đăng ký thông tin.

Trong những bảng đăng ký thông tin, đều có phần gender (sex), sau đó là 2 cột male/ female để bạn tích vào. Không chỉ riêng người nước ngoài, mà người Việt hiện nay cũng phải sử dụng nhiều bản đăng ký bằng tiếng Anh nên giờ trở nên quá phổ biến về cách dùng.

Phân biệt male/ female và những từ tương đồng nghĩa

Nếu như male/ female đều chỉ giới tính lần lượt là nam và nữ. Tương tự man cũng dùng chỉ giới tính nam, đàn đông, con trai…. woman dùng chỉ con gái, phụ nữ, nữ giới…. Vậy thì Man/ woman thì sử dụng thế nào? nếu không có gì khác với male và female thì tại sao lại xuất hiện ngôn ngữ? Đây là vấn đề chắc chắn nhiều người thắc mắc. Chúng tôi sẽ giải thích ngay sau đây.

Man và Woman cũng được dùng để chỉ giới tính, tuy nhiên trong giới tính được chỉ đã xác định được độ tuổi trong đó. Những người trong độ tuổi đã trưởng thành cả đàn ông và phụ nữ đều được dùng từ chỉ giới tính Man và woman để gọi. Để người đọc dễ hiểu hơn, chúng ta sẽ bắt đầu bằng những ví dụ cụ thể.

Ví dụ:

She is a single woman – “cô ấy là một người phụ nữ độc thân” (dịch trong trường hợp cô gái có độ tuổi trẻ), “Bà ấy là người đàn bà không chồng” (trong trường hợp trung tuổi).

Please, behave like a man – “Làm ơn hãy cư xử như một thành đàn ông đi”, “Làm ơn xử sự như một thằng quân tử đi”

Ngữ nghĩa dịch phụ thuộc vào ngữ cảnh. Khi đã sử dụng đến woman/ man là định sẵn được một khoảng tuổi tác. Nếu ít hơn 18 tuổi thì người ta sẽ không dùng 2 từ đó, mà dùng boy (chỉ bé nam) hoặc là girl (chỉ bé gái).

Còn đối với Male và female thì sao? Đó là 2 từ dùng để chỉ giới tính nhưng lại không chỉ cụ thể độ tuổi giới tính, nó dùng cho cả trẻ sơ sinh, cho cả lứa tuổi teen, người trung tuổi và cả người già… Bên cạnh chỉ giới tính ở người, 2 cụm từ này đều được sử dụng cho cả động vật.

Ví dụ:

I saw a female died in the forest – “Tôi thấy một người phụ nữ chết trong rừng”. Lúc này người nghe chỉ biết là một người phụ nữ chết chứ chưa nhận định được người bị chết đó còn trẻ hay đã già.

I saw a girl died in the forest – Tôi thấy một cô gái chết trong rừng. Trong trường hợp này người nghe sẽ biết được đây là một cô gái trẻ, có độ tuổi dưới 25.

Ngoài sự khác nhau ở trên, bạn sẽ thấy một sức khác biệt lớn nữa đó là male/ female thường được dùng trong văn bản, hiếm khi dùng văn nói, trong khi woman và man được sử dụng phổ biến ở cả văn bản và văn nói.

Có thể bạn quan tâm:

Senpai là gì?

Học ngôn ngữ sẽ là một sự nhàm chán nếu như bạn không tự đưa ra cho mình những giải pháp thú vị. Chúng tôi vừa phân tích male là gì và những ngôn ngữ liên quan một cách chi tiết nhất. Hy vọng đây sẽ là những kiến thức hữu ích cho tất cả mọi người đang học ngôn ngữ hoặc đang có ý định tìm hiểu về ngôn ngữ Anh.

Senpai là gì? Tìm hiểu về Senpai

Nếu bạn nào yêu thích văn hóa Nhật Bản, yêu thích học tiếng Nhật thì chắc hẳn đã từng biết senpai là gì và nó có nghĩa gì. Trong nội dung bài viết này chúng tôi sẽ cung cấp tần tần tật thông tin liên quan đến từ Senpai.

Senpai là gì?

Senpai là một từ phát âm từ tiếng Nhật (先輩/ せんぱい), nó có nghĩa là tiền bối (nghĩa tiếng hán), trong tiếng Việt có nghĩa là đàn anh, đàn chị, đồng nghiệp trong cùng chỗ làm, có thể là công ty, có thể là trường học hay đơn thuần là trung tâm, câu lạc bộ nào đó.

Những người được gọi là senpai họ là những người hơn tuổi có nhiều kinh nghiệm lĩnh vực đang hoạt động. Khái niệm này như một kính ngữ đã ăn sâu vào nền văn hóa của người Nhật Bản. Trong mỗi lần giao tiếp với nhau, người Nhật bản luôn sử dụng cấu trúc họ hoặc tên + Senpai để diễn tả sự tôn kính đối với họ. Không phải đi đâu xa, bạn xem mọi bộ phim Nhật bản họ đều sử dụng kính ngữ như vậy. Bên cạnh senpai họ còn rất nhiều kính ngữ khác thể hiện sự tôn trọng, biết trên biết giới trong văn hóa ứng xử.

Ví dụ: Bạn mới vào công ty mới, và gặp những người đã làm lâu năm ở đó, họ đã có bề dày kinh nghiệm thì sẽ dùng văn hóa kính ngữ senpai: Kakashi Senpai – Tiền bối kakashi, Itachi Senpai – Tiền bối Itachi….

Senpai gắn liền với Kohai

Nhắc đến “tiền bối” thì chắc chắn không thể bỏ qua “hậu bối”, đây là 2 khái niệm, 2 vị trí bắt buộc phải đi liền với nhau. Như vậy, Senpai và Kohai có mối quan hệ tương quan phụ thuộc lẫn nhau. Tại đất nước Nhật Bản, bạn sẽ phải ngạc nhiên vì mọi đứa trẻ từ nhỏ đã được dạy về cả 2 từ này, cách dùng, ý nghĩa và cả ngữ cảnh dùng. Senpai vừa được giải thích ở trên, vậy Kohai là gì?

Kohai cũng là một từ phát âm từ tiếng Nhật ( 後輩) nó có nghĩa tiếng hàn là hậu bối, trong tiếng Việt có nghĩa là người mới, đàn em, người ít kinh nghiệm hơn trong cùng một lĩnh vực nào đó.

Ngữ cảnh sử dụng từ kohai cũng tương tự như từ Senpai chỉ khác vị trí kinh nghiệm làm việc, độ tuổi xưng hô. Ví dụ: Học sinh năm nhất sẽ gọi học sinh năm 2 – 3+ là senpai, và ngược lại họ sẽ gọi học sinh năm nhất là kohai. Tương tự đối với nhân viên trong cùng công ty, nhân viên cũ sẽ gọi nhân viên mới là kohai.

Mối quan hệ giữa Senpai và Kohai

Như đã nói từ trước, đây là 2 từ được sử dụng nhằm mục đích thể hiện kính ngữ trong môi quan hệ tại một môi trường nào đó. Muốn có senpai thì phải có kohai, mối quan hệ này được bắt nguồn từ rất lâu trong nền văn hóa của Nhật Bản. Trong quá trình giảng dạy nho giáo, giảng dạy đạo đức xuất xứ từ Trung Hoa cổ đại dần dần lan rộng đến Nhật Bản, trong quá trình truyền dạy đó, mọi người luôn hiểu được rằng senpai – kohai là 2 từ phân cấp bậc dùng để nhấn mạnh sự tôn kính, sự quyền lực đối với những người hơn tuổi trong gia đình. Mặc dù nét văn hóa này xuất phát từ Trung Quốc nhưng lại không có tài liệu nào chứng minh cho sự tồn tại của mối quan hệ này tại Trung Hoa. Trong nho giáo của họ từ giữa thế kỷ thứ 6 đến thứ 9 những dòng suy nghĩ được bắt nguồn từ sự thay đổi của xã hội đã trở thành một học thuyết chính thống của Mạc phủ Tokugawa.

Trong quy định ngầm của những từ đó có nhắc đến giới luật của lòng hiếu thảo, lòng trung thành như choko. Tại Trung Quốc sự tôn trọng những người hơn tuổi, thờ cúng tổ tiên cũng được văn hóa của người Nhật Bản du nhập lại. Tuy nhiên, trong hệ thống gia đình Nhật lại có những quy định riêng giống như ảnh hưởng của senpai/ kohai như ngày nay.

Một yếu tố nữa có ảnh hưởng sâu sắc đến mối quan hệ của senpai và kohai đó là bộ luật 1898, trong bộ luật tăng thêm những quy tắc đặc quyền, củng cố thêm truyền thống gia đình, đưa ra những định nghĩa cụ thể, chi tiết về giá trị phong cấp trong cùng một gia đình, người đứng đầu có quyền chỉ huy những thành viên trong gia đình của mình. Hệ thống gia đình được gọi là “koshusei” – (戸 主 制). Tuy nhiên, hệ thống luật này bị bác bỏ nhanh chóng, từ năm 1947. Cho đến ngày ngay lý tưởng này chỉ còn tồn tại trong tư tưởng người Nhật cứ không hề được quy định trên giấy tờ.

Theo thời gian, mối quan hệ của 2 từ này khi sử dụng được được chuyển giao như một loại hình kiến thức, một yếu tố kinh nghiệm được lan rộng như một thói quen trong cuộc sống. Thói quen này nhằm mục đích duy trì những mối quan hệ trên giới, quan hệ tôn trọng lẫn nhau trong cùng một tổ chức, khu vực. Chưa dừng lại ở đó, mối quan hệ của 2 từ ngày đã dần trở thành trách nhiệm của mỗi người để thể hiện sự tôn trọng nhau.

Những vấn đề về senpai hiện nay

Mặc dù mối quan hệ senpai và kohai trong xã hội Nhật Bản có một mối quan lệ sâu sắc, mật thiết, nhưng sau bắt đầu từ cuối thế kỷ 20, nó bắt đầu có nhiều thay đổi trong lĩnh vực học thuật và kinh doanh. Kohai không còn tỏ ra tôn nghiêm trước senpai của mình nhiều như trước nữa. Tất cả những mối quan hệ giữa 2 sự tương quan này trở nên mờ nhạt, hời hợt dần dần yếu tố tuổi tác lại mất đi tầm quan trọng, không được bằng thời gian về trước thế kỷ XX nữa. Điều đó có thể do những sinh viên Nhật bản đa phần có cuộc sống ở nước ngoài, họ cũng tiếp thu nét văn hóa từ phương tây nên theo thời gian ảnh hưởng đến hệ thống phân cấp tại Nhật Bản.

Thái độ giữa 2 mối quan hệ senpai và kohai dần thay đổi từ những đánh giá của yếu tố truyền thống, lợi ích giữa mối quan hệ của 2 phía nên nhiều người miễn cưỡng chấp nhận duy trì để không bị chỉ trích. Vẫn phải kể đến những Senpai không có trách nhiệm, thiếu sự hăng hái khiến cho những kaiho nhút nhát, rụt rè không dám hỏi hoặc trao đổi công việc, học hành.

Trong nhiều trường hợp, mối quan hệ giữa senpai và kohai trở nên bạo lực và hình thành mối quan hệ bắt nạt nhau. Vẫn có một số người tại Nhật họ không chấp nhận hệ thống mối tương quan giữa senpai và kohai trong những trường hợp không tuân thủ thuần phong mỹ tục. Khiến cho mối tương quan của 2 vị trí này trở nên lệch lạc.

Lý do chính để duy trì mối quan hệ senpai và kohai

Những người Nhật vẫn tin rằng, trong cùng một nhóm tương quan nếu kohai biết nghe lời của những senpai có kinh nghiệm và đã trưởng thành thì sẽ nhanh chóng trở nên có trách nhiệm hơn và học được cách khiêm tốn, Trong tương lai các senpai có thể hợp tác được với nhau.

Những kohai và senpai trong trường học như giữa các sinh viên với nhau trong cùng một hoạt động lứa tuổi tham gia những lớp học tương tự thì sẽ có mối tương quan yếu hơn, hời hợt hơn. Quá trình duy trì mối liên hệ đó không nhất thiết phải dùng kính ngữ mà chỉ cần một ngôn ngữ lịch thiệp và có sự tông trọng là được. Các nguyên tắc lâu đời giữa senpai và kohai theo chiều dọc vẫn được áp cho các giáo viên cũng như áp thẳng bảo kinh nghiệm, kết quả học tập của sinh viên.

Đây là mối qua hệ nền tảng giữa những cá nhân trong giới doanh nhân, kinh doanh. Ví dụ như trong cuộc họp, trong một buổi trao đổi. Tại Nhật, hệ thống lợi ích cá nhân của nhân viên phụ thuộc khá nhiều vào yếu tố làm việc thâm niên, nhân viên kỳ cựu, vị trí làm việc (vị trí làm việc cao thì lương sẽ cao). Ngoài ra mối liên hệ này còn thắt chặt hơn trong bộ môn võ thuật của Nhật bản.

Những thắc mắc liên quan đến senpai

Senpai và sếp: Senpai là có thể là người hướng dẫn, là người hơn tuổi, có kinh nghiệm mà bạn nên học hỏi và nghe theo. Tuy nhiên senpai không phải là sếp. Bạn cần phải tỉnh táo nhận ra đâu là lời khuyên, đâu là mệnh lệnh trong mối quan hệ này. Đơn giản mối quan hệ giữa senpai thường là lời khuyên bạn có thể nghe theo hoặc không, còn giữa sếp nếu là mệnh lệnh thì bạn buộc phải tuân theo dù thích hay không.

Senpai nhỏ tuổi hơn kohai: Trong văn hóa của người Nhật Bạn họ thường tôn trọng đối phương dựa vào tuổi tác, kinh nghiệm sống. Tuy nhiên nếu như kinh nghiêm tỷ lệ nghịch với tuổi tác thì phải làm thế nào? Đây không phải là trường hợp hiếm gặp tại đất nước mặt trời mọc. Đối với trường hợp này thì senpai phải tinh ý nếu không muốn bị mất lòng, bị nói này nói kia. Kohai cần phải có kỹ năng ứng xử để tạo sự hòa hợp với nhau. Dù kohai nhiều tuổi hơn senpai, nhưng vẫn phải tôn trọng nguyên tắc kính ngữ đối với người truyền dạy kinh nghiệm cho mình. Ví dụ: Senpai sinh năm 1998 và kohai sinh năm 1993, trong quá trình truyền dạy kinh nghiệm thì kohai buộc phải tuân theo nguyên tắc bất di bất dịch trong keigo – (kính ngữ), nghĩa là kohai dù nhiều tuổi vẫn phải sử dụng kính ngữ trong trường hợp này.

Senpai và sensei: Đừng hiểu lầm nghĩa của 2 từ này, cũng như nghĩ công việc của 2 người này là một, thực chất chúng hoàn toàn khác nhau. Sensei [先生 (tiên sinh)] có nghĩa là giáo viên. Cả 2 người này đều có những điểm tương đồng nhau, tuy nhiên bạn không được phép gộp cả 2 làm 1.

Sự khác nhau lớn nhất giữa sensei và senpai chính là về kinh nghiệm, về tuổi tác. Senpai có vị trí thấp hơn khi xét về mặt cấp bậc trong xã hội. Giữa họ luôn tồn lại một khoảng cách cấp trên và cấp dưới nên trong mọi giao tiếp đều phải sử dụng kính ngữ nhằm thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau. Nếu như kohai có thể thoải mái trò chuyện, trao đổi với senpai một cách thân thiết (tất nhiên không quá giới hạn, phải giữ chừng mực của sự tôn trọng) thì giữa sensei và senpai lại không được thể tạo được cảm giác đó. Họ phải giữ đúng chừng mực, giữ đúng mối quan hệ giống như một nét văn hóa đặc trưng của người Nhật. Điều này đơn giản là ở những nước phương tây họ đoàn toàn không có sự phân cấp theo chiều dọc như đối với Nhật bản.

Qua bài viết này, chúng tôi hi vọng mọi độc giả sẽ hiểu được Senpai là gì và những thông tin đang tồn đọng về một senpai. Trong sự phát triển của xã hội, Nhật Bản cũng đang có xu hướng hòa nhập, hội nhập với quốc tế, nên văn hóa phương Tây ngày càng bị du nhập nhiều. Hiện tại họ vẫn đang dạy lại cho mọi đứa trẻ từ rất nhỏ về việc phải sử dụng kính ngữ trong môi trường mình đang sinh sống.

Định nghĩa Thuật Ngữ – Marin

1 2 3 4